İlk diş genellikle 6-10. ay arasında çıkar ama 4 ay kadar erken veya 12 ay kadar geç başlamak da normal aralıktadır. Önce alt orta kesici dişler, sonra üst orta kesiciler, ardından yan kesiciler, sonra ilk azılar, kanin, son olarak ikinci azılar — 30. ayda 20 süt diş tamamlanır.
Gerçek diş çıkarma belirtileri: Diş etinde kabarıklık ve hassasiyet, aşırı salya, çiğneme dürtüsü (her şeyi ağzına götürme), uyku düzeninde kısa bozulma (1-3 gün), hafif huzursuzluk, az yemek, hafif kırmızı yanak (genelde dişin çıkacağı tarafta).
Diş çıkarmaya ATFEDİLEN ama yanlış belirtiler: Yüksek ateş (>38.5°C), ishal, kusma, döküntü, soğuk algınlığı belirtileri. Bunlar diş çıkarmanın belirtisi DEĞİLDİR. Bu yaşta bağışıklık olgunlaştığı için viral enfeksiyonlar yaygındır ve bunları "diş çıkarıyor" diye geçiştirmek tehlikelidir. Şüphede pediyatrına danış.
Güvenli ağrı yönetim yöntemleri: • Soğuk diş halkası (BPA-free silikon, buzdolabında soğutulmuş ama dondurulmuş değil) • Temiz parmakla diş eti masajı • Soğuk havlu/bez (köşeleri ıslatılıp buzdolabında soğutulmuş) • Asetaminofen/parasetamol (3 ay üstü, dozaj ağırlığa göre, doktor onayıyla) • İbuprofen (6 ay üstü, dozaj kg başına 5-10 mg, doktor onayıyla)
YASAK / KAÇINILACAK ürünler: • Benzokain veya lidokain içeren diş eti jelleri — FDA uyarıları var (benzokain: methemoglobinemi; lidokain: nöbet ve kalp ritim bozukluğu), bebeklerde kullanılmamalı • "Diş çıkarma kolyesi" (kehribar, ahşap) — boğulma ve strangülasyon riski, etkisi de kanıtsız • Bal, alkollü merhem (1 yaş öncesi yasak) • Sertleştirilmiş ekmek (boğulma riski) • Donmuş diş halkası (diş eti hasarı) • Homeopatik "belladonna" tabletleri — toksik içerik raporları var
İlk diş bakımı: İlk diş çıkmadan önce yumuşak ıslak bezle diş etlerini günde 1-2 kez temizleyin. İlk diş çıktığında florürlü bebek diş macunu (pirinç tanesi büyüklüğünde, 0-3 yaş için 1000 ppm florür) ve yumuşak bebek diş fırçası kullanın. AAP, 2014 sonrası florürsüz macunu artık önermiyor — florürlü en az miktarda kullanılır. Güvenlik uyarısı (EAPD ve Türk Pedodonti Derneği): 0-3 yaş arası 1000 ppm florürlü macun yalnızca pirinç tanesi büyüklüğünde sürülmeli ve bebeğin macunu yutması en aza indirilmelidir (fazla yutma florozis riski taşır).
İlk diş hekimi randevusu: AAPD ve AAP "ilk diş çıktıktan veya 12. ay olduğunda — hangisi önce gelirse" diyor. Erken kontrol çürük taraması, beslenme rehberi, parmak emme alışkanlığı vb. konularda yol gösterir. Türkiye'de bazı ASM'ler ücretsiz pedodonti yönlendiriyor.
Çürük (biberon çürüğü) önleme: Bebek biberonla yatağa alınmaz (sürekli süt çürüğe neden olur). Şekerli sıvılar (meyve suyu, gazlı içecek) önerilmez. Süt-mama-su rotasyonu. İlk diş çıkar çıkmaz fırçalama başlasın.
