Adet krampı (dismenore) %80'e varan kadında görülür, %10'unda günlük aktiviteyi engelleyecek şiddettedir. Primer dismenore (yapısal sorun yok, prostaglandin artışına bağlı) ve sekonder dismenore (endometriozis, myom, adenomyozis nedenli) ayrımı önemlidir. Bu rehber primer dismenoreye odaklanır.
Mekanizma: Adet öncesi ve sırasında prostaglandin (özellikle PGF2α) artar, rahim kasılması ve damar daralması yapar. Bu kasılmalar kramp ve ağrı oluşturur. Bazı kadınlarda prostaglandin sentezi daha yüksektir — daha şiddetli ağrı yaşarlar.
Sıcak uygulama (kanıtlı en etkili doğal yöntem): • Sıcak su torbası karın altına 15-20 dakika • Sıcak duş veya banyo • Isıtmalı pedler (drugstore mevcut) • Termal yamalar (yapışkan, 8 saat etki) Meta-analiz: düzenli kullanımda, standart ağrı kesiciye benzer etkililik gösterdiği bildirilmektedir.
Egzersiz ve hareket: Aerobik egzersiz haftada 3 kez (yürüyüş, yüzme, bisiklet) 30 dk — endorfin salınır, prostaglandin azalır. Yoga (özellikle "child pose", "cat-cow", "supine twist") rahim kaslarını gevşetir. Adet sırasında düşük yoğunluklu hareket önerilir.
Beslenme: • Omega-3 (haftada 2-3 yağlı balık veya 1-2 g/gün takviye) — anti-inflamatuar • Magnezyum (300-400 mg/gün, yeşil yapraklı, badem, koyu çikolata) — kas gevşetici • B1 vitamini (100 mg/gün) — meta-analiz olumlu • D vitamini eksiklik varsa düzelt • Kafein, alkol, tuz, rafine şeker azalt
Bitkisel destekler (kanıt orta): • Zencefil — bazı çalışmalarda standart ağrı kesiciye yakın etki bildirildi • Tarçın • Papatya çayı (chamomile) • Rezene Uygun dozaj ve süre için doktoruna danışman önerilir. Karşı önlem: Hamilelik ihtimali varsa doktora danışmadan başlama.
Akupunktur ve TENS: Akupunktur randomize çalışmalarda etkili (Cochrane derlemesi orta kanıt). TENS (transkutan elektriksel sinir stimülasyonu) cihazı yüksek frekans modunda uygulandığında plasebodan üstün bulunmuştur; düşük frekans için kanıt yetersizdir.
Medikal tedavi (1. basamak): Doktorunuzun önereceği inflamasyon karşıtı ağrı kesicilerin ağrı başlamadan ÖNCE (1-2 gün önce) başlanması daha etkili olur, mide korumak için yemekle birlikte alınması önerilir. Bu tedaviler uygun değilse alternatif ağrı kesiciler veya rahim kasılmasını yatıştıran tedaviler hekiminizin değerlendirmesiyle planlanır.
Hormonal supresyon (ağrı kesici yetersizse): • Kombine oral kontraseptif — sürekli kullanım adet ve krampı baskılar • Hormonal RİA (Mirena) — yerel etki güçlü • Progestin tabletleri — endometriozis şüphesi varsa Bu yöntemler "doğum kontrol" yan amaç olarak gelir, ana hedef adet baskılama. Sizin için uygun seçeneği jinekoloğunuz belirler.
Doktora ne zaman: 18 yaşından sonra başlayan şiddetli kramp (sekonder dismenore şüphesi), ağrı kesici yetersiz, kanama miktarı arttı, cinsel ilişki ağrısı eşlik ediyor, infertilite, ağrı adet dışında da var. Endometriozis taraması kritik.
