Lohusalık (postpartum) dönemi doğumdan sonraki 6 haftadır ve aslında "4. trimester" olarak da bilinir. Bebeğe verilen onca dikkatin ortasında annenin sağlığı sıklıkla göz ardı edilir — oysa bu dönem fiziksel ve duygusal olarak en kritik dönemlerden biri.
6 hafta kontrolü (postpartum visit): ACOG artık tek seferlik 6 hafta yerine "ilk 3 hafta erken kontrol + 12 hafta kapsamlı kontrol" öneriyor. Bu vizitlerde değerlendirilenler: kan basıncı (preeklampsi takibi), kanama miktarı, dikiş iyileşmesi (varsa), meme muayenesi, psikolojik durum (EPDS), kontrasepsiyon planı, cinsellik geri dönüşü, idrar tutamama, dış genital ağrı.
Edinburgh Postpartum Depression Scale (EPDS): 10 soruluk doğrulanmış ölçek. 13 ve üzeri puan postpartum depresyon (PPD) için yüksek risk. PPD doğum yapan annelerin %15-20'sinde görülür, "baby blues"dan (%70-80) farklıdır — baby blues 2 hafta içinde geçer, PPD 2 haftadan uzun sürer ve günlük işleyişi bozar.
PPD belirtileri: Sürekli üzgün/değersiz hissetme, bebeğe yönelik aşırı endişe veya tam tersi ilgisizlik, uyku problemleri (bebek uyusa da uyuyamama), iştah kaybı, kendine veya bebeğe zarar verme düşünceleri (acil bayrak), karar vermede zorluk, suçluluk hissi. Bu belirtiler anneliğin "normal yorgunluğu" değil, gerçek tıbbi durumdur.
PPD tedavisi etkilidir: Hafif-orta vakalarda terapi (CBT, kişilerarası terapi) yeterli olabilir. Orta-ağır vakalarda emzirme ile uyumlu antidepresanlar (sertralin ilk seçenek) güvenli ve etkilidir. 2024 sonrası "zuranolone" oral PPD ilacı bazı ülkelerde mevcut, hızlı etkili. Tedaviye geç başlamak hem anne hem bebek-anne bağına zarar verir.
Pelvik taban rehabilitasyonu: Vajinal doğumda ortalama %50 idrar tutamama, %20 cinsel disfonksiyon yaşanır. Sezaryen koruyucu DEĞİLDİR (hamilelik kendisi pelvik tabanı zorlar). Düzenli ve doğru teknikle yapılan Kegel (pelvik taban kas) egzersizi birinci basamak tedavidir; doğru kasları çalıştırdığından emin olmak ve dirençli durumlar için pelvik taban fizyoterapistine yönlendirme faydalı. Türkiye'de sayıları artıyor, bazı sağlık kurumlarında da var.
Lohusa kanaması (lochia): İlk 3-4 gün koyu kırmızı (lochia rubra), 4-10. gün kahverengi-pembe (serosa), 10-30. gün açık sarı-beyaz (alba). Ani artış, pıhtı atma (yumruk büyüklüğünden büyük), kötü koku, ateş — doktor.
Beslenme ve aktivite: Emzirme +500 kalori/gün gerektirir, hidrasyon kritik. Ağır kaldırmama (>5 kg, ilk 6 hafta), hafif yürüyüş 1-2. haftadan itibaren OK. Karın egzersizleri (plank, sit-up) en erken 6 hafta sonra ve diastasis recti (karın kası ayrılığı) kontrolünden sonra başlanır.
Cinsellik geri dönüşü: Tıbbi olarak 6 haftadan sonra OK ama hazır hissetmek 3-12 ay alabilir, bu normaldir. Vajinal kuruluk emzirme dönemi östrojen düşüklüğüne bağlı yaygındır — su bazlı kayganlaştırıcı yardımcı. Eşinle açık konuşmak ve baskı oluşturmamak zaman içinde rahatlatır.
Sevgili anne, sen de bakıma muhtaçsın. "Süper anne" baskısı toksik bir mit — destek istemek güçtür. Eşin, ailen, arkadaşların; bunamadığında telefonlu hat, bir uzman seansı. Kendine bakmak bencillik değil, bebeğine en iyi şekilde ana olabilmenin temelidir.
