Folik asit (B9 vitamini) gebelikten 3 ay öncesinden başlanması gereken tek takviyedir. Nedeni: nöral tüp (omurilik ve beyin) gebeliğin 3-4. haftasında kapanır — kadınların çoğu o anda henüz gebe olduğunu bilmez. Doğru zamanda başlanan folik asit nöral tüp defektlerini %50-70 azaltır.
Doz önerileri: • **Standart risk:** 400-800 mcg/gün (en az 1 ay önce başla, 12. haftaya kadar devam) • **Önceden nöral tüp defektli gebelik:** 4 mg/gün (reçeteli) • **Diyabet, epilepsi (antikonvülzan), obezite (BMI >30):** 1-5 mg/gün, doktor önerisi • **MTHFR mutasyonu:** Aktif form (5-MTHF / metilfolat), 400-800 mcg/gün • **İkiz/üçüz gebelik:** 1 mg/gün
Folik asit vs folat (besin folat): • Folik asit: sentetik form, takviye ve fortifiye edilmiş gıdalarda. Vücut karaciğerde aktif forma çevirir. • Folat (besin): yeşil yapraklı sebze, brokoli, mercimek, nohut, avokado, narenciye. Doğal form ama emilim değişken. • MTHFR gen varyantı toplumda yaygındır ancak güncel kılavuzlara (CDC, ACOG) göre bu kişiler de folik asidi işleyebilir; nöral tüp defektinden korunmada kanıtlanmış form folik asittir. Rutin MTHFR testi önerilmez; metilfolat ancak doktorun özel bir nedenle önerirse kullanılmalıdır.
Preconception multivitamin içeriği (3 ay önce başla): • Folik asit/metilfolat 400-800 mcg • D vitamini 1000-2000 IU • B12 (siyanokobalamin veya metilkobalamin) 2.4-1000 mcg • Demir 18-27 mg (anemi varsa daha yüksek) • İyot 150-220 mcg • Kalsiyum 1000 mg (diyetle de alınabilir) • Çinko 11-15 mg • Omega-3 (DHA) 200-300 mg — beyin gelişimi • Kolin 450 mg — beyin gelişimi (sıkça eksik takviye)
Kaçınılması gereken takviyeler: • **Yüksek doz A vitamini (>10.000 IU):** Teratojen, doğum defekti riski. Beta-karoten formu güvenli. • **Yüksek doz E vitamini (>400 IU):** Riski netleşmemiş • **Bitkisel formüller:** "Hamilelik öncesi" yazıyor diye otomatik güvenli değil — kara cohosh, dong quai, ginseng kaçınılmalı • **Mega-doz B6 (>100 mg):** Sinir hasarı riski • **Detoks ürünleri, kilo verme takviyeleri:** Gebelik öncesi 3 ay bırak
Demir takviyesi tartışması: Demir profilaktik olarak herkese önerilmez. Ferritin <30 ng/ml ise demir başla. Mide bulantısı, kabızlık yapabilir — yemekle, C vitamini ile birlikte (emilim artar), çay/kahveden uzak (emilim azalır). Demir + kalsiyum birlikte alınmamalı (rekabet).
İyot eksikliği: Türkiye iyot eksikliği ülkesidir. Tuza eklendi ama yeterli olmayabilir. Süt ürünleri ve deniz ürünleri iyot kaynağı. Eksiklik fetal beyin gelişimini etkiler. Multivitaminde 150 mcg iyot olduğundan emin ol.
D vitamini eksikliği taraması: Türkiye'de yaygın (özellikle kapalı giyim, kışın). 25-OH-D testi yap, <20 ng/ml eksiklik, 20-30 yetersizlik. 1000-4000 IU/gün doza ihtiyacın olabilir. Hedef >30 ng/ml. D eksikliği gestasyonel diyabet, preeklampsi riskini artırır.
Eş için takviyeler: Co-Q10 200-400 mg, çinko 25-50 mg, selenyum 100 mcg, vitamin C+E, folik asit 400 mcg (sperm DNA bütünlüğü için), omega-3. 3 ay önce başlamalı — sperm üretim siklusu 72-90 gün.
Marka seçimi: Eczane prenatal multivitaminleri yeterli (Femibion, Elevit, Pregnacare). "Bitkisel doğal" iddialı viral ürünler genelde yetersiz. Yan etki: mide bulantısı yaygın — yemekle al, bölünmüş doz dene, akşam yat. Yutamıyorsan gummi formu var ama demir/kalsiyum içermez.
