Kontrasepsiyon kişiseldir — "en iyi yöntem" yok, "senin için en uygun yöntem" var. Bu rehber 8 ana yöntemi etkinlik, kullanım kolaylığı, yan etki, geri dönebilme ve maliyet açısından karşılaştırır. Doktorun mutlaka düşünülmeli — kronik hastalık, sigara, yaş, doğurganlık planın seçimi etkiler.
Etkinlik (Pearl Index — yıllık 100 kullanıcıda gebelik): • Mükemmel kullanım vs gerçek dünya kullanımı arasında fark olabilir • En etkili: implant (0.05), bağ ve kesim (0.5), hormonal RİA (0.2), bakır RİA (0.8) • Çok etkili: KOK hap (0.3 mükemmel / 7-9 gerçek), enjeksiyon, halka • Etkili: kondom (2 mükemmel / 13 gerçek), diyafram • Az etkili: FAM/takvim (1-9 mükemmel / 24 gerçek), geri çekilme (4 / 22)
1. **Kombine Oral Kontraseptif (KOK):** Östrojen + progestin. Adet düzenler, dismenore azaltır, akne tedavi eder. **Kontrendike:** sigara + 35 yaş üstü, migren auralı, derin ven trombozu öyküsü, tedavi edilmemiş hipertansiyon, meme kanseri öyküsü, postpartum 6 hafta öncesi. Yan etki: bulantı, meme hassasiyeti, libido değişimi, nadir tromboembolik olay.
2. **Mini Hap (sadece progestin):** Östrojen kontrendikeyse, emzirmede güvenli. Aynı saat alınmalı (3 saat tolerans). Ara kanama yaygın.
3. **Hormonal RİA (Mirena, Kyleena):** 5-7 yıl etkili, takıldıktan sonra unutulabilir. Adet azalır/durur (özellikle Mirena). Postpartum 6 hafta sonrası uygun. Yan etki: ilk 3-6 ay ara kanama, %5 takılma sonrası ekspulsiyon (düşme). Doğurmamışta uygulanabilir.
4. **Bakır RİA:** Hormonsuz; etki süresi modele göre değişir — TCu380A (Paragard) 10 yıl, NovaT 380 ise 5 yıl etkilidir, takılan modelin süresini doktoruna sor. Adet kanaması ve krampı artırabilir. Acil korunma için takıldığı 5 gün içinde %99 etkili.
5. **İmplant (Implanon, Nexplanon):** Üst kola yerleştirilen 4 cm çubuk, 3 yıl etkili, sadece progestin. Adet kanaması düzensizleşir (%20 amenore). En etkili reversibl yöntem.
6. **Hormonal Halka (NuvaRing) / Yama (Evra):** Ayda 3 hafta kullanım, 1 hafta ara. KOK ile aynı kontrendikasyonlar. Halka kendi takılır.
7. **Bariyer (Kondom, Diyafram, Spermisid):** Kondom + STI koruma sağlayan tek yöntem. Lateks alerjisi varsa poliüretan alternatif.
8. **Doğurganlık Farkındalığı (FAM/Natural):** Bazal vücut sıcaklığı + servikal mukus + takvim. Düzenli adet ve disiplin gerektirir, kullanıcı hatasına çok açık. Acil korunma yok.
Kalıcı yöntemler: • **Tüp ligasyonu (kadın):** Laparoskopik, geri dönüş zor • **Vazektomi (erkek):** Daha kolay, daha ucuz, daha güvenli — eşin de seçeneklerine bakın
Acil kontrasepsiyon (cinsel ilişki sonrası): • Levonorgestrel hap (Norlevo, Postinor): 72 saat içinde, etkinlik %85 • Ulipristal asetat (EllaOne): 120 saat içinde, daha etkili • Bakır RİA (5 gün içinde): %99 • Reçete gerekmez Türkiye'de — eczaneden alınabilir
Sevgili kadın, "doğru" yöntem ihtiyaçlarına, hayat tarzına ve sağlığına göre değişir. Birden fazla yöntem denemek normal. Doktor görüşmesi sırasında: sigara durumu, kronik hastalık, gebelik planı (1 yıl mı, 5 yıl mı?), adet özelliği, beklentin (adet az/yok mu?). Karar senin, doktor yol gösterici.
