PCOS, doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık %8-13'ünde görülen, en yaygın endokrin bozukluktur. İnsülin direnci, hiperandrojenizm (yüksek erkek hormonu) ve anovulatuar (yumurtlama düzensizliği) üçlüsünü kapsar. Erken tanı ve yaşam tarzı değişiklikleri uzun vadeli sağlık risklerini ciddi şekilde azaltır.
Rotterdam tanı kriterleri (3'ten en az 2'si — diğer nedenler dışlandıktan sonra): 1. Oligo/anovulasyon (35 günden uzun adet aralığı veya yılda 8'den az adet) 2. Hiperandrojenizm (klinik: hirsutizm, akne, alopesi VEYA biyokimyasal: yüksek serbest testosteron, DHEA-S) 3. Polikistik over morfolojisi (her overde ≥12 folikül 2-9mm veya over hacmi >10 ml)
Klinik belirtiler: • Adet düzensizliği (en yaygın — %70-80) • Hirsutizm (yüz, çene, göğüs, sırt tüylenmesi — %70) • Akne (özellikle çene/jaw line — %30) • Saç dökülmesi (frontal hat geri çekilmesi — %20) • Kilo alımı, abdominal yağlanma (%50) • Acanthosis nigricans (boyun, koltuk altı koyulaşma — insülin direnci işareti) • Doğurganlık problemi (anovulatuar infertilite)
Eşlik eden sağlık riskleri: • Tip 2 diyabet (3-7 kat artmış risk, 30 yaş öncesi) • Metabolik sendrom • Endometriyal kanser (ovulasyon yokluğu nedeniyle östrojen baskın hâl — %3-4) • Uyku apnesi • Yağlı karaciğer hastalığı • Anksiyete ve depresyon (2-3 kat artmış) • Kalp damar hastalığı (uzun vadede)
Yaşam tarzı (1. basamak tedavi, %5-10 kilo kaybı bile etkili): • Düşük glisemik indeksli diyet, rafine karbonhidrat azalt • Mediterranean diyet kanıtlı yararlı • Haftada 150 dk orta yoğunlukta egzersiz + 2-3 kez direnç antrenmanı • Uyku hijyeni (7-9 saat) • Stres yönetimi
Medikal tedavi (semptoma göre): Doktorunuz insülin direncini dengeleyici tedaviler, adet düzenleyici hormonal destekler, hirsutizm için antiandrojenik etkili medikal seçenekler ve lazer epilasyon, akne için cilt bakımına uygun reçeteler, infertilite durumunda ise yumurtlamayı teşvik edici yöntemler veya IVF gibi üreme tedavilerini önerebilir. Her bir basamakta tedavi sizin profilinize göre kişiselleştirilir.
Yeni gelişmeler: İnositol (özellikle myo + d-chiro 40:1) takviyesi insülin duyarlılığı ve ovulasyon üzerinde olumlu kanıtlar. GLP-1 agonistleri (semaglutid) PCOS+obeziteyi tedavide gelecek vaat ediyor (off-label, doktor tartışması).
PCOS kronik bir durum — "iyileşme" yerine "yönetim" terimi kullanılmalı. Erken tanı + yaşam tarzı + bireysel medikal tedavi ile uzun vadeli sağlık risklerinin büyük çoğunluğu önlenebilir. Endokrinoloji ve jinekoloji ortak takibi en ideali.
