PMS (Premenstrüel Sendrom) kadınların %80'inde, PMDD (Premenstrüel Disforik Bozukluk) ise %3-8'inde görülür. Her ikisi de adet öncesi 1-2 haftada belirgindir ve adet başlayınca düzelir. Ana fark şiddet ve işlevsel bozukluktur — PMDD ciddi bir psikiyatrik tanıdır.
PMS belirtileri: Hafif-orta düzeyde duygu durum dalgalanması, gerginlik, sinirlilik, hassasiyet, yorgunluk, uyku değişikliği, baş ağrısı, meme hassasiyeti, şişkinlik, iştah artışı (özellikle tatlı/karbonhidrat), kabızlık, ödem. Günlük yaşamı zorlar ama yönetilebilir, ilişkileri ve işi büyük ölçüde bozmaz.
PMDD belirtileri (DSM-5 tanı kriterleri): En az 5 belirti adet öncesi son haftada belirgin, içlerinde 1'i mutlaka olmalı: • Belirgin duygu durumu dalgalanması, ani üzüntü/öfke • Belirgin sinirlilik, kavgacılık, kişilerarası çatışma artışı • Belirgin depresif ruh hali, çaresizlik, kendini suçlama • Belirgin anksiyete, gerginlik, kontrolünü kaybetme hissi • Diğer 7 belirti arasından (ilgi azalması, konsantrasyon zorluğu, yorgunluk, iştah değişimi, uyku problemi, kontrol edemediğini hissetme, fiziksel belirtiler) gerekli sayıda olabilir
PMDD kritik özellik: Belirtiler luteal fazda (ovülasyondan adetin başına kadar) ve adet başladıktan birkaç gün sonra TAMAMEN düzelir. 2 ay üst üste prospektif (ileriye dönük) günlük takip ile doğrulanmalı. Önceden tanı koyma yanlış olur.
Yaşam tarzı yaklaşımı (Önce dene, hafif PMS'te etkilidir): Düzenli aerobik egzersiz (haftada 150 dk), kafeini günde 200 mg altında tut, şeker ve tuz kısıtla, kompleks karbonhidrat ön plana al, omega-3 (haftada 2-3 balık veya takviye), kalsiyum, magnezyum ve B6 vitamini takviyelerinin yarar gösterdiği biliniyor — uygun dozaj için doktoruna danış. Düzenli uyku ve stres yönetimi (yoga, meditasyon) destekleyicidir.
PMDD yönetiminde, semptomların şiddetine göre doktorunuz hormonal düzenleyiciler veya duygu durumunu destekleyici medikal tedaviler planlayabilir. Bazı seçenekler sadece luteal fazda kullanılabildiği için etki hızlı ve hedeflenmiş olabilir. Yanıt alınamayan durumlarda alternatif tedavi planları değerlendirilir. Bu süreçte bir uzman hekimle yol yürümek en doğrusudur.
BCT (Bilişsel-Davranışçı Terapi) PMDD'de kanıtlı: Yansıma tutma, yeniden çerçeveleme, ilişki çatışmalarında pratik beceriler. Genellikle ilaçla kombine en etkili.
Sevgili kadın, PMS şakası çok yaygındır ama PMDD şaka değildir. Ayda 1-2 hafta hayatın altüst oluyorsa "kadınlık halleri" olarak geçiştirilmemeli. Etkili tedaviler var, hak ettiğin yaşam kalitesini almak senin hakkın.
